همانطور که میدانید مودهای کلیسایی در زمان رنسانس بعد تو قسمتی از زمان باروک یکی از اصول اصلی آهنگسازی بوده و خیلی از آهنگسازان برای کامپوز کردن از این مدها استفاده میکردند. شاید کمی رد پای آنها در زمان کلاسیک کمرنگ شده باشد ولی امروزه همچنان با قدرت یکی از ابزار دسته آهنگسازان می باشد. ما در این مقاله نحوه ساختن, شناخت انواع مدها و کارایی آن را در نوازندگی میآموزیم و سعی میکنیم از آنها استفاده کنیم.
ابتدا به ساکن اگر میخواهید مودها را به خوبی یاد بگیرید مفاهیم ابتدایی گام را فهمیده زیرا من سعی دارم مدها را بر اساس گامهای مینور و ماژور به شما بیاموزم تا بیشترین کارایی ممکنه را برای ما مهیا کند.
گام مینور و ماژور
گام مینور طبیعی دارای 7 درجه است که این 7 درجه متشکل است درجه اول درست, درجه دوم بزرگ که از درجه اول یک پرده فاصله دارد, درجه سوم کوچک که از درجه اول یک و نیم پرده فاصله دارد, درجه چهارم درست که از درجه اول دو و نیم پرده فاصله دارد, درجه پنجم درست که از درجه اول سه و نیم پرده فاصله دارد, درجه ششم کوچک که از درجه اول چهار پرده فاصله دارد, درجه هفتم کوچک از درجه اول ۵ پرده فاصله دارد. اگر از هر نتی تا تا خودش تا در یک اکتاو بالاتر این پرده بندیها را تشکیل دهیم قطعاً ما یک گام مینور از آن نت پایه خواهیم داشت.
گام ماژور نیز دارای ۷ درجه است، ماژور تشکیل شده است از درجه اول درست, درجه دوم بزرگ که از درجه اول یک پرده فاصله دارد, درجه سوم بزرگ که از درجه اول دو پرده فاصله دارد, درجه چهارم درست کرد درجه اول دو و نیم پرده فاصله دارد, درجه پنجم درست که از درجه اول سه و نیم پرده فاصله دارد, درجه ششم بزرگ که از درجه اول چهار و نیم پرده فاصله دارد, درجه هفتم بزرگ که از درجه اول پنج و نیم پرده فاصله دارد.
حال که ما گامهای مینور و ماژور را شناختیم مودهای کلیسایی را بر اساس گامهای مینور و ماژور حفظ میکنیم این کار به ما کمک میکند که دیگر نیاز به حفظ کردن سرکلیدهای جدید نباشیم و هرگاه که خواستیم یک یک مود جدید بسازیم بر اساس گامهای مینور و ماژور آنها را شبیه سازی کرده و استفاده کنیم. به خاطر داشته باشید این روش در بداهه نوازی مخصوصاً در سبک جز بسیار به شما کمک خواهد کرد. همچنین آهنگسازان که به سبک مدال آهنگسازی میکنند سعی می کنند مدها را با این روش بیاموزند. حال که ما گامها را شناختی مودها را بر اساس مدهای مینوری و مدهای ماژوری میسازیم هرگاه اول تا سوم یک مد به صورت سوم کوچک باشد مد مینوری بوده و سوم بزرگ مود ماژوری میسازد.
مد یونین (Ionion)
مد یونین بر اساس پردهبندی نتهای بین دو تا دو ساخته میشود، و دقیقاً همان گام ماژور میباشد. در واقع گام ماژول نام دیگر مد یونین است.
مد دورین (Dorian)
مد دورین بر اساس پرده بندی بین نتهای ر تا ر تشکیل میشود. این مد یک مد مینوریست با درجه ششم بزرگ یعنی ما برای نواختن آن کافی است یک گام مینور بزنیم و به جای درجه ششم کوچک یک درجه ششم بزرگ به کار ببریم. مد دورین بسیار در سبک جز رواج دارد.
مد فریژین (Phrygian)
مد فیرژین بر اساس پرده بندی بین نتهای می تا می ساخته میشود, مود فریژین یک مود مینوریست که دارای درجه دوم کوچک است, یعنی در هنگام نواختن آن یک گام مینور اجرا میکنیم با این تفاوت که درجه دوم نیم پرده با درجه اول فاصله دارد. این مد بسیار در موسیقی فلامنکو کارایی دارد و درجه دوم لهجه شرقی به این مد میدهد.
مد لیدین (Lydian)
مد لیدین بر اساس پرده بندی نتهای فاتافا شکل گرفته و یک مد ماژوریست و فرق آن با گام ماژور این است که یک درجه چهارم افزوده دارد, یعنی در هنگام اجرای آن درجه چهارم سه پرده با درجه اول فاصله دارد. مد لیدین به دلیل داشتن بیشترین درجات بزرگ درخشانترین و روشنترین مد میباشد.
مد میکسولیدین (Mixolydian)
مد میکسولیدین بر اساس پرده بندی نتهای سل تا سل شکل میگیرد، این مد نیست یک مد ماژوریست با درجه ششم کوچک. این مد اساس ساختاری موسیقی بلوز است.
مد آیولین (Aeolian)
مد آیولین بر اساس نتهای لا تا لاست و دقیقاً همان گام مینور طبیعی است.
مد لوکرین (Locrian)
مد لوکرین بر اساس پردهبندی نتهای سی تا سی شکل میگیرد ، میتوان گفت این مد یک مد کاسته است ولی برای راحتی کار ما آن را زیر شاخه مدهای مینور در نظر میگیریم در این مد درجه دوم کوچک و درجه پنجم آن کاسته میباشد. در مدهای کلیسای لوکرین بسیار تاریک است و درجه اول آن به یک آکورد کاسته شروع میشود از این رو به این مد، مد شیطانی نیز میگویند.
مد سوپر لوکرین (Super Locrian)
مد سوپر لوکرین در واقع یک مد کلیسایی نیست و بیشترین کارایی آن در موسیقی جز میباشد. مد سوپر لوکرین یک مد لوکرین است که درجه چهارم آن نیز کاسته است.
حال که ما مدها را یاد گرفتیم بد نیست این را بدانیم که هرچه درجات بزرگ مد بیشتر باشد روشنی بیشتری است و هرچه درجات کوچک جایگزین درجات بزرگ میشود فضا تیرهتر و تاریکتر میشود. اگر بخواهیم مدها را ترتیب بندی کنیم از روشنی به تاریکی به ترتیب زیر میرسیم :
- لیدین
- یونین
- میکسولیدین
- دورین
- آیولین
- فریژین
- لوکرین
- سوپر لوکرین




