به نظرم این مقاله میتواند یکی از مهمترین و بهترین مقالاتی میباشد که من در این بلاگ تاکنون منتشر کردم. این مقاله نه تنها برای نوازندگان مبتدی بلکه برای نوازندگان حرفهای نیز بسیار کاربردی میباشد زیرا خیلی از اوقات پیش میآید که ما امکان دسترسی به ساز را نداریم و نیاز داریم که تمرینمان را طبق برنامه پیش ببریم. برای خیلی از نوازندگان پیش میآید که اجباراً مجبور به مسافرتهای چند روزه میشوند، گاهی ساعتهای طولانی را سر کار یا در ترافیک هدر میدهند و بدتر از همه و یا شاید سختترین موقعیت زمانی است که ما دچار آسیب دیدگیهای عضلانی یا شکستگی میشویم. همه نوازندگان میدانند که حتی یک روز عدم تمرین باعث ضعف و عقب افتادگی میشود. حال فرض کنید که برای دو ماه موظفید انگشتان خود را درون گچ یا آتل ببینید. در این هنگام چگونه بدون ساز تمرین کنیم؟! قطعا نمیتوان برای مثال تمرین روزانه گیتار را انجام داد. اما من در این مقاله چند روش را برای شما ارائه دادم که بعضی از آنها را میتوان در مدت کوتاهی انجام داد و بعضی از آنها زمان بیشتری برای تمرین میخواهد. امیدوارم که این چند روش بتواند در این ایام به شما کمک کند.
تمرین ریتم
در زمانهایی که من تدریس کردم به خاطر دارم خیلی از هنرآموزان و هنرجویان در اجرای منظم ریتم دچار ضعف هستند این ضعف به خاطر عدم توانایی بر تسلط در ریتم است یعنی این ریتم به میزان کافی در دستان آنها اجرا نشده در این روش ما میتوانیم ریتم را روی مترونوم فقط با کف زدن بنوازیم و بر روی آن مسلط شویم. در این روش شمردن بسیار مهم میباشد. برای اینکه ریتمها را بسیار تمیزتر بنوازیم ابتدا ضربهای مترونوممان را بر روی ضربهای چنگ تنظیم کرده و ریتم را آنقدر مینوازیم تا مسلط شویم. سپس ضعفها را تقلیل داده به ضرب سیاه، و همین روند را آنقدر انجام میدهیم تا بتوانیم یک ضرب را بر اساس ضرب پایه کسر میزان بنوازیم یعنی به عنوان مثال اگر ریتم چهار چهارم اجرا میکنیم بتوانیم تمام ریتم را فقط با شنیدن ضربه گرد که میتونم اجرا میکند بنوازیم و از ضرب اجرا شده عقب یا جلوتر نزنیم. این کار در توضیح بسیار ساده است ولی در عمل بسیار عمل سختی است و نوازندگان استودیویی میتوانند از این روش برای سینک نوازی استفاده کنند.
ضرب بگیرید
یکی از واکنشهای طبیعی بدن در برخورد با موسیقی تحت تاثیر گروو قرار گرفتن است اگر بخواهم به زبان ساده این را توضیح زمانی که ما به یک موسیقی گوش میدهیم به صورت ناخودآگاه سر خود یا پای خود را همگام با ریتم تکان میدهیم. من به خیلی از شاگردانم که در حین یادگیری ساز هستند پیشنهاد میکنم که در حین شنیدن موسیقی سعی کنند حتماً ضربهای آن را با دست همراهی کنند به گونهای که وقتی آهنگ در حال پخش شدن است تمام ضربهای آن را با دست روی پای خود اجرا کنند. این کار به ضرب خوانی و تقویت ذهن برای شناخت و اجرا اندازه زمانی ضرب ها کمک میکند.
آکورد بگیریم
روش خیلی ساده ولی کاربردی که در حین شنیدن موسیقی حتی پشت فرمان میتوانیم آن را انجام دهیم که سعی میکنیم آکوردها را سر ضرب عوض کرده و شکل آنها را در ذهن مان متصور میشویم. این روش برای تعویض آکوردها و ما بسیار کمک میکند و همچنین حفظ کردن توالی آکوردهایی که میخواهیم در آهنگ بزنیم برایمان آسان میکند. به یاد دارم سالهایی که من دانشگاه میرفتم همیشه شکل آکوردها را روی فرمان ماشین امتحان میکردم.
به خاطر دارم در آن دوران آهنگهای زیادی را همیشه در ذهن داشتم هر وقت اراده میکردم میتوانستم آنها را اجرا کنم. بعضی از تنبارین هستند که به ما کمک میکنند در تقویت عضلات دست به عنوان مثال حرکت دادن تک تک انگشتان از روی سطح میز یا خیلی تمرینهای شبیه به اینکه با یک گردش در اینترنت میتوانیم میزان زیادی از آنها را یاد بگیریم.
تصور نت خوانی
یکی از روشهایی بود که من برای حفظ کردن کلید فا استفاده کردم. به این نحو که سعی میکنیم نتها را بر اساس کلیدی که داریم آن را از بحر میکنیم مشخص کرده مثلاً برای یادگیری کلید صلح اول از همه نت سل را فرا میگیریم که روی خط دوم است و بعد نتی که روی خط سوم قرار میگیرند را حفظ میکنیم که نت سی است. و همینطور دیگر خطا و دیگر کلیدها را میتوانیم از این طریق مرور و حفظ کنیم این به ما کمک میکند که زمانی که دشیفراژ انجام میدهیم با یک نگاه بتوانیم نتها را بشناسیم و در مرحله دوم سعی میکنیم جای آنها را روی ساز پیدا کنیم گاهی اوقات یک نت منحصر به فرد بر روی سازهای زهی میتواند در چند جای مختلف از دسته اجرا شود. در این روش میتوانیم تمام این جاها را پیدا و مشخص و در ذهن خود ذخیره کنیم.
تمرینهای تنفسی
خاطرم هست نوازندگان زیادی را میشناختم که از این کار همیشه فراری بودند فکر میکردن تمرینهای تنفسی صرفاً برای خوانندگان یا نوازندگان سازهای بادیست. در صورتی که نوازندگان باید تمرینهای تنفسی داشته باشند تا در هنگام ضبط بتوانند صدای نفسهای خود را کنترل و همچنین این کار باعث ایجاد آرامش در نوازنده میشود. یکی از تمرینات موثر در این روش اینگونه است که شما به اندازه ۴ ثانیه نفس میکشید و اندازه ۸ ثانیه نفس خود را حبس میکنید و سپس اندازه ۴ ثانیه دوباره بازدم انجام میدهید. این نوع نفسگیری را برای ۱۰ بار تکرار میکنید و پس از استراحت ۳۰ تا ۴۰ ثانیهای دوباره همین کار را انجام میدهید. تاثیر کار بر روی نوازندگان برای اجرا بسیار موثر است.
تمرینات گوشی
برای یک موزیسین شاید از نان شب واجبتر همین تمرینهای گوشیست چون بدون نان شب شما قطعاً کمی سبکتر میشود ولی بدون تمرینهای گوشی قطعاً نوازنده سطح بالای نخواهید بود. تمرینهای گوشی امروزه به لطف گوشیهای هوشمند و اپلیکیشنهای موجود بسیار وسیع و کاربردی است و میتوانید با کمک یک اپلیکیشن دیکته موسیقی, فواصل یا اینتروالها, آکوردهای کوچک و بزرگ و خیلی تکنیکهای دیگر را نیز تمرین کرده. قطعاً یک نوازنده حرفهای باید یک اپلیکیشن تمرین گوش بر روی گوشیاش نصب باشد.
علامت گذاری نت های موسیقی
خیلی از نوازندهها برای حفظ کردن یک قطعه سعی میکنند که قطعه را خرد کرده یا با استفاده از تکنیکهای دیگری که در بخش حفظ قطعات موسیقی به شما آموختهام حفظ کنند. ولی روش علامت گذاری یک روش نشانگذاری برای حفظ قطعات است که علی رغم ظاهر ساده به ما میتواند کمک شایانی بکند در این روش ما علامتهای کسر میزان علامتهای مرتبط به میزان دیزها و بملهای یک گام علامتهای اجرایی مثل لگاتوها علامتهای سوناریت و غیره را روی نتهای موسیقی خود علامت گذاری میکنیم و هنگام اجرای آنها این علامتها به ما کمک میکند که قطعه را راحتتر حفظ کنیم گویی هنگام نواختن وقتی به یکی از این علامتها میرسیم در ذهن ما یک اشاره و یک نشانی پررنگ میشود که به ما کمک میکند که قطعه را با آن نشانها به راحتی به خاطر بسپاریم. همانطور که گاهی ما اصطلاحا برای پیدا کردن یک آدرس شاید پلاکها و اسم کوچهها رو بلد نباشیم ولی به صورت چشمی میتوانیم آدرس را پیدا کنیم با همان روش میتوانیم نتها را کاملاً حفظ کنیم در این روش ما کمی هم قطعات را تحلیل و جای آکوردها را نیز تا حدودی حفظ میکنیم.
الگوی گام و تمرین انگشت
سالهایی که من دانشگاه میرفتم یادم هست که یک جعبه عینک داشتم که همیشه از آن به عنوان دسته گیتار استفاده میکردم و انواع الگوهای گامهای مینور و ماژور و بسیاری مدهای دیگر را بر روی آن تمرین میکردم و یا انواع تمرین انگشتهایی که در آن زمان به صورت روزانه تمرین میکردم را نیز بین کلاسها بر روی جعبه عینک خود تمرین میکردم. این کار باعث میشد که من هرگاه در دانشگاه هستم همگامهای خود را حفظ کنم و هم تمرین انگشت انجام داده و از ساعتهای استراحت خود اینگونه استفاده میکردم. برای نوازندگان ویولن گیتار پیانو تمام این شبیه سازها میتوان بسیار راحت و حتی وسایل معمولی اطراف ما باشد. که شما حین کار و یا در محیطهای آموزشی میتوانید از آنها استفاده کنید. حتی خیلی وقتا پیش از اجرا میتوانید اینگونه دست خود را گرم کنید.
سولو نوازی بدون ساز
خیلی از شما نوازندگانی را دیدید که هنگام نواختن یک سولو معروف با آن روی هوا همراهی میکنند. در این روش حتی من گاهی اوقات به دوستان پیشنهاد میکنم سعی کنید تمام تکنیکها را همراه آهنگ اصلی بنوازید و تصور کنید که در کدام موقعیت ، کدام نت را قرار است اجرا کنید. این روش به شما کمک میکند که جای ضربها و جای نتها را در ذهن خود متصور شوید. و حتی نحوه اجرای تکنیکها و میزان کشش نتها کاملاً در ذهن شما شکل میگرفته و حتی میتوانید ملودی قطعه را حفظ کنید.
افزایش دانش موسیقی
موسیقی نواختن فقط نواختن ساز نیست، بلکه گوش دادن به موسیقی خوب و تحلیل اجراهای مختلف از یک قطعه است در واقع شما وقتی که میخواهید یک موسیقی خوب اجرا کنید باید ورژنهای مختلفی از آن موسیقی را شنیده و از هر کدام درسی بگیرید و احساساتی که در شما بیشتر برانگیخته میشود را در موسیقی اجرا کنید. اینکه شما به چند نوازنده مختلف گوش دهید به شما کمک میکند که قطعهای که شما در حال تمرین آن هستید را بهتر بنوازید. این بدان شکل است که انگار شما شاگردان مستقیم نوازندگان بزرگ تاریخ هستید و در حال یادگیری مستقیم از آنها.
من خیلی از شاگردانم را در این سوالها دیدم که بسیار پویا جهت یادگیری موسیقی هستند. این افراد به مراتب نسبت به بقیه پیشرفت بیشتر و سریعتری داشتند و حتی به من نیز کمک کردند برای گسترش دانش موسیقی خودم. زیرا گاهی اطلاعات جدیدی پیدا میکردند که من از آنها بیاطلاع بوده و مرا نیز وادار میکردندکه به دنبال تحقیق بر روی آنها بروم. شما در طی روز در حمل و نقل عمومی, ساعات استراحت بین کاری, ساعات انتظار در مطب دکتر, سلمانی و خیلی جاهای دیگر وقت اضافی پیدا میکنید. در این اوقات میتوانید به پادکستهای موسیقی, مقالات , کلیپهای یوتیوب, و خیلی منابع اطلاعاتی موسیقی دسترسی داشته باشید و گستره دانش خود را اندک اندک گسترش داده و پله پله بالا ببرید.
گاهی اوقات این روش بسیار به ما کمک میکند در درک و تحلیل یک فرم. گاهی اوقات مراحل شکلگیری یک قطعه بسیار پیچیده بوده و به خاطر سپردن آن نیازمند تحلیل اگر شما برای موسیقی خود یک تصویر ذهنی و یک میباشد. اگر شما برای موسیقی خود یک تصویر ذهنی یا یک نقشه در نظر بگیرید و مراحل شکل گیری و تبدیل هارمونی ها به یکدیگر را در ذهن خود بسپارید و یا حتی نقشه حرکت ملودی
تمرین موسیقی در ذهن
این قسمت از تمرینها شاید مهمترین تمرینی باشد که من امروز به شما میآموزم. تمرینهای ذهنی روشی است که نه تنها امروزه بلکه از دیرباز نوازندگان بزرگ با آن تمرین میکردند کسانی همچون نیکولای پاگنینی, آرتور روبنشتاین، ویلادمیر هورویتز … از این روش برای تقویت توانایی نوازندگی خود استفاده میکردند. در این روش ما سعی میکنیم یک قطعهای را که حفظ هستیم در ذهنمان به نحوی اجرا کنیم که حرکت تمام اجزای بدنمان که در حال نواختن است با تمام صداها را بتوانیم متصور شویم. برای مثال اگر در حال نواختن قطعهای هستیم که هر دو دست ما در حال اجرای آن است محل و نقطهای که انگشتانمان روی آن قرار میگیرد و صدایی که در آن لحظه از ساز پخش میشود را بتوانیم در ذهنمان تداعی کنیم.
این راه به ما کمک میکند در مغز خود قسمتهایی را تقویت کنیم که به ما در حین نواختن موسیقی کمک میکند. چون اگر ذهن ما بداند دقیقاً چه حرکتی را باید انجام دهد دستور پذیری عضلات و دستان کار سختی نیست. میدانید که وقتی که ما در حال نواختن یک قطعه هستیم بخش های زیادی از مغز درگیر میشوند. بعضی از این بخش ها به صورت زیر میباشند :
- گوش کردن کلی به موسیقی : نیمکره چپ – کورتکس شنوایی
- تن موسیقی : نیم کره راست – کورتکس شنوایی
- طنین موسیقی : نیم کره راست
- ملودی : نیمکره راست
- ریتم : مخچه – پشت نیمکره چپ
- قطعات آشنای موسیقی: نیمکره چپ – منطقه گیجگاهی
- یادآوری نام اهنگ : نیمکره چپ
- تمرکز روی شعر و ترانه : نیمکره راست
- نواختن موسیقی مخچه ، نیمکره راست
حال شما با تمرین ذهنی میتوانید این بخشها را تقویت کرده و از ضعفی که محدودیت و عدم دسترسی به ساز برای شما ایجاد میکند را جبران کنید. به خاطر داشته باشید همیشه زمانی برای تمرین موسیقی هست تنها عاملی که نمیگذارد شما تمرین کنید خود شما هستید.
